

Zamartwianie się to ciąg myśli i obrazów o tym, co złego może się wydarzyć. Badacze opisują je jako próbę rozwiązania w głowie problemu, którego wynik jest niepewny (Borkovec, Robinson i in., 1983). Brzmi rozsądnie, tylko że myśli zwykle krążą: a co, jeśli… i znowu a co, jeśli…
To proces myślowy mocno związany z lękiem. Jest w słowniku, bo w codziennym języku mówimy martwię się tak samo jak boję się . Bliskie słowo to martwienie się.
Martwić się zdarza się każdemu. Kłopot zaczyna się wtedy, gdy myślenie zabiera godziny, sen i spokój, a nie daje następnego kroku. Jeśli martwienie się dotyczy wielu spraw naraz, trudno je zatrzymać i trwa miesiącami, warto porozmawiać ze specjalistą o lęku uogólnionym (NIMH, 2025).
Martwienie się obiecuje: jeśli wszystko przemyślę, nic mnie nie zaskoczy . Ta obietnica rzadko się spełnia.
Funkcja, pożytek i koszt
Próbuje przygotować Cię na niepewną przyszłość: przewidzieć, co może pójść źle, i zawczasu znaleźć wyjście. Daje też poczucie, że coś robisz, kiedy nie masz wpływu na wynik.
Kiedy jest krótkie i kończy się konkretem: telefonem, listą, decyzją albo rozmową. Wtedy to już nie zamartwianie się, tylko planowanie (Watkins, 2008).
Kiedy kręci się w kółko, zabiera sen i przenosi Cię w przyszłość, której jeszcze nie ma. Na chwilę uspokaja, bo myśli w słowach odciągają od napięcia w ciele i trudnych obrazów. Przez tę ulgę wraca coraz chętniej (Borkovec i in., 2004).
Artykuły z emocjepro.pl
Vivian Fiszer
Jak radzić sobie z martwieniem się
Dzisiaj nauczymy się, jak poradzić sobie z zamartwianiem, nauczyć się tolerować niepewność (a życie to przecież niepewność)
→
Vivian Fiszer
Zaburzenie lękowe uogólnione: poradnik
czy jest uogólniony lęk, co możesz zrobić by lepiej sobie z tym radzić i polepszyć swój nastrój?
→
Vivian Fiszer
Zniekształcenia myślenia: katastrofizacja
Zniekształcenia myślenia: Katastrofizacja, powiązany z cierpieniem zarówno emocjonalnym jak i fizycznym objaw transdiagnostyczny, ćwiczenia radzenia sobie.
→
emocjepro.pl
Ruminacja vs samodociekanie
Jak wyjść z myślenia w kółko i zbliżyć się do ludzi: ćwiczenie z RO DBT…
→
Wyzwalacze, ciało, zachowania, myśli
Objawy z ciała to te, które opisuje się przy lęku uogólnionym (American Psychiatric Association, 2022). Przy myślach zatrzymaj się przy trzech ostatnich. To przekonania o samym martwieniu się: że chroni, że świadczy o trosce i że nie da się go zatrzymać. Według modelu metapoznawczego to one najmocniej je podtrzymują (Wells, 2009).
Podobne doświadczenia: emocje, stany i procesy
Zamartwianie się, planowanie czy ruminacja?
Te opisy pomagają się orientować, nie rozstrzygają diagnozy. Kilka emocji może występować jednocześnie, a pojedyncza reakcja ciała lub zachowanie nie wystarcza do ich odróżnienia.
Teoria, która coś zmienia w praktyce
Według teorii unikania Thomasa Borkovca martwienie się to głównie myślenie w słowach. Słowa mniej poruszają ciało niż obrazy, więc martwienie się na chwilę tłumi napięcie i odsuwa trudne wyobrażenia. Do tego większość czarnych scenariuszy się nie spełnia, a głowa łatwo uznaje, że to dzięki martwieniu się. Obie te ulgi sprawiają, że wraca coraz chętniej (Borkovec i in., 2004).
Michel Dugas dodał nietolerancję niepewności: im trudniej znieść, że czegoś nie wiesz, tym więcej się martwisz (Dugas i in., 1998). Adrian Wells zwrócił uwagę na przekonania o samym martwieniu się. Jedne mówią, że pomaga, drugie, że jest niebezpieczne i nie do zatrzymania. Razem tworzą pułapkę (Wells, 2009).
Dlatego praca nie polega na znalezieniu ostatecznej odpowiedzi na a co, jeśli… . Polega na sprawdzaniu tych przekonań, odróżnianiu problemów, które da się rozwiązać, od tych, które trzeba znieść, i na ćwiczeniu życia z niepewnością.
Kliknij metodę, zobaczysz kroki
To materiał psychoedukacyjny, opisuje typowe mechanizmy emocji i sposoby pracy z nimi. Nie jest diagnozą ani narzędziem do stawiania diagnozy sobie lub innym. Jeśli trudne doświadczenie utrzymuje się, nasila lub utrudnia codzienne życie, warto skontaktować się ze specjalistą. Przy silnym cierpieniu lub myślach o śmierci nie odkładaj szukania pomocy. Jeśli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, zadzwoń pod 112 albo po pogotowie pod 999. Całodobowo i bezpłatnie: Centrum Wsparcia 800 70 2222, telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111.
Nagrania z mojej playlisty, dobrane do tej emocji. Część tych ćwiczeń łatwiej przejść z głosem w słuchawkach.
Źródła, na których opiera się ta strona
Nie musisz znać przyszłości, żeby przez nią przejść
→Jeśli jesteś w kryzysie, nie czekaj. Gdy myślisz o zrobieniu sobie krzywdy albo boisz się o czyjeś życie, zadzwoń teraz:
112 numer alarmowy, zagrożenie życia800 70 2222 Centrum Wsparcia, całą dobę116 123 telefon zaufania dla dorosłych116 111 dla dzieci i młodzieży, całą dobę