Słownik emocji / DBT

Obrzydzenie,czyligranica ciała i wartości

Jedna z głównych funkcji obrzydzenia to ochrona przed zakażeniem: nie jedz tego, nie dotykaj. Reakcja może pojawić się szybko i automatycznie, ale sama odraza nie dowodzi zagrożenia (Curtis i in., 2011).

Obrzydzenie może dotyczyć także zachowań ocenianych moralnie. Odraza potrafi być obracana przeciw sobie, wobec własnego ciała.

Obrzydzenie może chronić ciało. Nie jest jednak testem czyjejś wartości ani dowodem, że ktoś jest niebezpieczny.

Po co nam obrzydzenie?

Funkcja, pożytek i koszt

Funkcja

Pomaga unikać potencjalnych źródeł zakażenia; może też dotyczyć naruszeń norm. Nie jest nieomylnym wykrywaczem zagrożenia ani moralnej słuszności.

Kiedy pomaga

Kiedy pomaga ograniczyć rzeczywiste ryzyko dla zdrowia lub rozpoznać zachowanie naruszające ważną dla Ciebie zasadę. Potrzebne są także fakty, nie tylko odczucie odrazy.

Kiedy szkodzi

Kiedy prowadzi do nadmiernego unikania, przymusowego mycia, odczłowieczania innych albo odrazy wobec siebie. Obrzydzenie i pogarda mogą współwystępować, ale nie są synonimami.

Jak to wygląda od środka

Wyzwalacze, ciało, zachowania, myśli

    To możliwe przykłady, nie obowiązkowe objawy ani test diagnozy. Sprawdź, w którą stronę kierujesz odrazę: w rzecz, zachowanie, człowieka czy siebie.

    Czy to na pewno obrzydzenie

    Podobne doświadczenia: emocje, stany i reakcje

    Obrzydzenie, pogarda czy wstyd wobec siebie?

    Te opisy pomagają się orientować, nie rozstrzygają diagnozy. Kilka emocji może występować jednocześnie, a pojedyncza myśl lub reakcja nie wystarcza do ich odróżnienia.

    Pogarda→ Obrzydzenie może dotyczyć także ludzi. Pogarda wiąże się z ich dewaluowaniem i poczuciem wyższości; odraza nie musi zawierać takiej oceny (Rozin i in., 2008).Zauważ osobno odrazę i ocenę drugiej osoby. Samo odsuwanie się nie rozstrzyga między obrzydzeniem a pogardą. Wstyd→ Wstręt do własnego ciała lub siebie może współwystępować ze wstydem, ale nie jest jego synonimem. Negatywna ocena siebie i silna niechęć do siebie mogą pojawiać się razem (Overton i in., 2008).Przyjrzyj się temu, czy czujesz silną niechęć do siebie, oceniasz siebie jako gorszą lub wadliwą, czy doświadczasz obu naraz. Sama chęć zasłonięcia się nie rozstrzyga tego rozróżnienia. Nienawiść→ Obrzydzeniu często towarzyszy potrzeba dystansu, a nienawiści silna niechęć wobec osoby lub grupy. Nie każde doświadczenie nienawiści obejmuje pragnienie cudzej krzywdy; emocje te mogą się nakładać.Fantazja o odejściu lub krzywdzie nie jest pewnym testem emocji. Ważne są także kontekst i to, jak postanawiasz działać. Złość→ Przekroczenie granic może wywoływać zarówno złość, jak i obrzydzenie. Złość często mobilizuje do przeciwstawienia się, a odraza do dystansu; nie zawsze da się je rozdzielić (Rozin i in., 2008).Możliwość sformułowania prośby nie jest testem emocji. Możesz potrzebować granicy lub ochrony niezależnie od tego, co czujesz. Moralne oburzenie→ Moralne oburzenie często wiąże się ze złością na niesprawiedliwość, a obrzydzenie moralne z odrazą wobec naruszenia normy. Mogą współwystępować; sama emocja nie dowodzi słuszności oceny (Rozin i in., 2008).Pragnienie zmiany zachowania albo dystansu nie rozstrzyga między tymi reakcjami. Oceniaj konkretny czyn bez odbierania człowiekowi godności. Lęk→ Lęk przed zakażeniem i obrzydzenie mogą współwystępować, ale nie są tą samą emocją. Nadmierne unikanie lub mycie może podtrzymywać trudności i wymagać profesjonalnej oceny (Curtis i in., 2011).Ulga po myciu lub unikaniu nie jest diagnozą. Jeśli rytuały zajmują dużo czasu lub utrudniają życie, warto omówić je ze specjalistą.

    Od trucizny do moralności

    Teoria, która coś zmienia w praktyce

    Jedna z głównych teorii ujmuje obrzydzenie jako mechanizm unikania potencjalnych źródeł zakażenia (Curtis i in., 2011). Badacze opisują także odrazę wobec naruszeń norm społecznych i moralnych (Rozin i in., 2008). Taki sygnał może pomagać się chronić, ale może też reagować na coś nieszkodliwego.

    Odraza wobec ludzi może sprzyjać dystansowi i wykluczaniu, ale nie jest automatycznie pogardą. Obrzydzenie do siebie, także wobec własnego ciała lub zachowania, jest badane odrębnie i może współwystępować ze wstydem oraz objawami depresyjnymi (Overton i in., 2008). Samo to doświadczenie nie pozwala rozpoznać zaburzenia.

    Jak je regulować

    Kliknij metodę, zobaczysz kroki

    • Sprawdź, czy odraza dotyczy rzeczy, zachowania czy osoby.
    • Jeśli osoby, sprawdź, czy nie mówisz o niej jako o gorszym człowieku.
    • Jeśli siebie, zapisz to zdanie osobno, jako ocenę, nie fakt.
    • Czy jest tu realne zagrożenie dla ciała.
    • Czy naruszona została Twoja wartość, i która.
    • Czy Twoja reakcja pasuje do skali zdarzenia.
    • Działanie przeciwne rozważ, gdy odraza nie odpowiada faktom albo działanie pod jej wpływem nie pomaga. Zbliżaj się stopniowo tylko do czegoś bezpiecznego, nie do rzeczywistego źródła zakażenia czy przemocy (Linehan, 2015).
    • Wobec osoby, która nie zagraża Twojemu bezpieczeństwu, możesz szukać wspólnego doświadczenia zamiast ją dewaluować. Nie masz obowiązku kontaktu z kimś, kto Cię krzywdzi.
    • Wobec własnego ciała zacznij od neutralnego, nieoceniającego opisu. Jeśli skanowanie ciała nasila cierpienie, przerwij je i skieruj uwagę na otoczenie; nie musisz wymuszać życzliwości.
    • Przy realnym ryzyku zakażenia lub krzywdy ogranicz kontakt i zadbaj o ochronę. Sama odraza wobec człowieka nie dowodzi zagrożenia.
    • Powiedz jasno, gdzie jest Twoja granica.
    • Zadbaj o bezpieczeństwo, zamiast dyskutować.

    To materiał psychoedukacyjny, opisuje typowe mechanizmy emocji i sposoby pracy z nimi. Nie jest diagnozą ani narzędziem do stawiania diagnozy sobie lub innym. Jeśli trudne doświadczenie utrzymuje się, nasila lub utrudnia codzienne życie, warto skontaktować się ze specjalistą. Przy silnym cierpieniu lub myślach o śmierci nie odkładaj szukania pomocy. Jeśli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, zadzwoń pod 112 albo po pogotowie pod 999. Całodobowo i bezpłatnie: Centrum Wsparcia 800 70 2222, telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111.

    Posłuchaj, zamiast czytać

    Bibliografia APA 7

    Źródła, na których opiera się ta strona

    1. Rozin, P., Haidt, J., & McCauley, C. R. (2008). Disgust. W M. Lewis, J. M. Haviland-Jones & L. F. Barrett (red.), Handbook of emotions (wyd. 3, s. 757–776). Guilford Press.
    2. Curtis, V., de Barra, M., & Aunger, R. (2011). Disgust as an adaptive system for disease avoidance behaviour. Philosophical Transactions of the Royal Society B, 366(1563), 389–401. https://doi.org/10.1098/rstb.2010.0117
    3. Olatunji, B. O., & McKay, D. (red.). (2009). Disgust and its disorders. American Psychological Association.
    4. Linehan, M. M. (2015). DBT skills training manual (wyd. 2). Guilford Press.
    5. Gross, J. J. (2015). Emotion regulation: Current status and future prospects. Psychological Inquiry, 26(1), 1–26. https://doi.org/10.1080/1047840X.2014.940781
    6. Barrett, L. F. (2017). How emotions are made: The secret life of the brain. Houghton Mifflin Harcourt.
    7. Overton, P. G., Markland, F. E., Taggart, H. S., Bagshaw, G. L., & Simpson, J. (2008). Self-disgust mediates the relationship between dysfunctional cognitions and depressive symptomatology. Emotion, 8(3), 379–385. https://doi.org/10.1037/1528-3542.8.3.379

    Odraza jest sygnałem do sprawdzenia, nie wyrokiem na siebie ani innych

    Dalej: Nienawiść→