Słownik emocji / DBT

Nienawiść,czylisilna niechęć, która może zostać na długo

Nienawiść może być trwałym nastawieniem albo gwałtowną reakcją. Jest skierowana na konkretną osobę lub grupę. Może nasilać się przy kontakcie z nimi, także wyobrażonym.

Ekman ujmuje ją jako postawę emocjonalną, a inni badacze także jako emocję. Nie ma jednej uzgodnionej definicji. Nienawiści mogą towarzyszyć złość, odraza i pogarda (Fischer i in., 2018).

Nienawiść jest wstydliwa, dlatego rzadko przyznajemy się do niej nawet przed sobą.

Po co nam nienawiść?

Funkcja, pożytek i koszt

Funkcja

Może mobilizować do odcięcia się od postrzeganego źródła krzywdy. Nie dowodzi jednak, że ocena drugiej osoby lub grupy jest trafna.

Kiedy pomaga

Kiedy prowadzi do trwałego odsunięcia się od osoby, która realnie Cię krzywdziła.

Kiedy szkodzi

Kiedy przejmuje uwagę, dehumanizuje drugą osobę i organizuje całe Twoje życie wokół obiektu.

Jak to wygląda od środka

Wyzwalacze, ciało, zachowania, myśli

    To możliwe przykłady, nie lista obowiązkowych objawów. Podobne reakcje mogą towarzyszyć różnym emocjom i innym stanom. Zauważ, ile miejsca w Twojej głowie zajmuje ta jedna osoba. To jest właśnie koszt.

    Czy to na pewno nienawiść

    Siedem doświadczeń, które mogą się ze sobą mieszać

    Nienawiść, złość czy uraza?

    Te doświadczenia mogą współwystępować. Przeczytaj różnice i sprawdź, co pasuje do Twojej sytuacji. To wskazówki do refleksji, nie test rozpoznawania emocji.

    Złość→ Złość częściej dotyczy konkretnego zachowania i potrzeby zmiany. Nienawiść częściej obejmuje całą osobę lub grupę oraz przekonanie, że nie może się ona zmienić.Ani długość przeżycia, ani chęć odwetu nie rozstrzygają same, co czujesz. Uraza→ Uraza wiąże się z utrzymującym się poczuciem krzywdy. Nie dowodzi, że wcześniej nie postawiłaś granicy albo nie wyraziłaś złości.Pamięć dawnych słów może wskazywać na ważną krzywdę, ale nie rozstrzyga rodzaju przeżycia. Pogarda→ Pogarda wiąże się z poczuciem wyższości i umniejszaniem drugiej osoby. Nienawiść może jej towarzyszyć, ale nie są tym samym.Liczba godzin myślenia o kimś nie odróżnia pogardy od nienawiści. Żal→ Nienawiści do bliskiej osoby może towarzyszyć żal po stracie relacji, zaufania lub nadziei. Nie zakładaj jednak, że strata jest jej ukrytą przyczyną.Zmiana po płaczu nie rozstrzyga, którą emocję czujesz. Poczucie winy→ Poczucie winy częściej dotyczy własnego zachowania i jego skutków. Może towarzyszyć nienawiści do siebie, ale nie jest tym samym doświadczeniem.Sprawdź fakty: czy doszło do szkody, za którą rzeczywiście odpowiadasz? Wstyd→ Wstyd częściej dotyczy negatywnej oceny siebie. Może towarzyszyć nienawiści do siebie, ale nie jest jej synonimem (Tangney i in., 2007).To, że czujesz wstyd, nie oznacza, że negatywna ocena Ciebie jest prawdziwa. Strach→ Nienawiść wobec kogoś, kto ma nad Tobą władzę, bywa strachem w mocniejszym kostiumie: łatwiej nienawidzić, niż przyznać, że się boisz.Napięcie ciała może towarzyszyć różnym emocjom. Sprawdź także, czy czujesz zagrożenie.

    Trójczynnikowa teoria nienawiści Sternberga

    Teoria, która coś zmienia w praktyce

    Robert Sternberg, autor trójczynnikowej teorii miłości, opisał nienawiść w analogicznej strukturze. Pierwszy składnik to zaprzeczenie bliskości, czyli odraza i dystans: nie chcę mieć z tobą nic wspólnego. Drugi to namiętność, czyli gniew i strach, które napędzają działanie. Trzeci to zobowiązanie, czyli trwałe umniejszanie i dewaluacja obiektu.

    Z kombinacji tych składników Sternberg wyprowadza różne postacie nienawiści, od chłodnej po palącą, i pokazuje, jak mogą być wzmacniane opowieścią o grupie: propagandą, w której druga strona przestaje być zbiorem ludzi, a staje się zagrożeniem. Taka narracja może sprzyjać przemocy, ale samo odczuwanie nienawiści nie oznacza, że ktoś dopuści się przemocy (Sternberg, 2003).

    Praktyczny wniosek jest prosty. Skoro nienawiść jest podtrzymywana przez opowieść, to pracuje się nad nią przez odzyskanie złożoności: konkretne fakty, konkretna osoba, konkretna krzywda, zamiast całej kategorii ludzi.

    Jak ją regulować

    Kliknij metodę, zobaczysz kroki

    • Zapisz, co dokładnie się stało, bez ogólnych określeń o charakterze tej osoby.
    • Nazwij naruszoną wartość i realną szkodę.
    • Sprawdź, czy mówisz o osobie czy o całej grupie ludzi.
    • Wyznacz krótki czas na zapisanie myśli o tej osobie. Gdy wracają później, zauważ je i łagodnie wróć do bieżącego zadania. Nie musisz zakazywać sobie myślenia.
    • Odetnij dopływ informacji: profile, wspólne rozmowy, relacje osób trzecich.
    • Za każdym powrotem myśli wróć uwagą do zmysłów albo do zadania.
    • Zapisz, co realnie chroni Cię przed dalszą krzywdą.
    • Wprowadź jedną granicę, którą możesz utrzymać sama.
    • Jeśli krzywda była przemocą lub przestępstwem, poszukaj wsparcia i pomocy prawnej.
    • Ćwicz życzliwość wobec siebie, to Ty nosisz koszt nienawiści.
    • Wybaczenie jest opcją, nie obowiązkiem, i nie wymaga kontaktu.
    • Medytacja wybaczania działa jako praca wewnętrzna, nie jako zgoda na powrót.

    To materiał psychoedukacyjny, opisuje typowe mechanizmy emocji i sposoby pracy z nimi. Nie jest diagnozą ani narzędziem do stawiania diagnozy sobie lub innym. Jeśli trudne doświadczenie utrzymuje się, nasila lub utrudnia codzienne życie, warto skontaktować się ze specjalistą. Przy silnym cierpieniu lub myślach o śmierci nie odkładaj szukania pomocy. Jeśli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, zadzwoń pod 112 albo po pogotowie pod 999. Całodobowo i bezpłatnie: Centrum Wsparcia 800 70 2222, telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111.

    Posłuchaj, zamiast czytać

    Gdy to wraca latami

    Jeśli ten wzór powtarza się w wielu relacjach i od dawna, tu jest cały hub o wzorcach osobowości. To materiał edukacyjny, nie diagnoza.

    Bibliografia APA 7

    Źródła, na których opiera się ta strona

    1. Sternberg, R. J. (2003). A duplex theory of hate: Development and application to terrorism, massacres, and genocide. Review of General Psychology, 7(3), 299–328. https://doi.org/10.1037/1089-2680.7.3.299
    2. Fischer, A., Halperin, E., Canetti, D., & Jasini, A. (2018). Why we hate. Emotion Review, 10(4), 309–320. https://doi.org/10.1177/1754073917751229
    3. Worthington, E. L., & Wade, N. G. (red.). (2020). Handbook of forgiveness (wyd. 2). Routledge.
    4. Linehan, M. M. (2015). DBT skills training manual (wyd. 2). Guilford Press.
    5. Gross, J. J. (2015). Emotion regulation: Current status and future prospects. Psychological Inquiry, 26(1), 1–26. https://doi.org/10.1080/1047840X.2014.940781
    6. Barrett, L. F. (2017). How emotions are made: The secret life of the brain. Houghton Mifflin Harcourt.
    7. Tangney, J. P., Stuewig, J., & Mashek, D. J. (2007). Moral emotions and moral behavior. Annual Review of Psychology, 58, 345–372. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.56.091103.070145

    Nienawiść kosztuje przede wszystkim Ciebie

    Dalej: Miłość→