Słownik emocji / DBT

Ciekawość,czyliapetyt na to, czego jeszcze nie wiesz

Ciekawość pojawia się przy luce w wiedzy: coś jest wystarczająco znane, żeby zaciekawić, i wystarczająco nowe, żeby pociągnąć dalej. To emocja, która uczy i zbliża do ludzi.

Jest też najprostszym antidotum na ocenianie: kiedy pytasz, przestajesz wyrokować. Bez granic potrafi jednak rozproszyć całą uwagę na dziesięć wątków naraz.

Ciekawość jest przeciwieństwem osądzania. Trudno oceniać kogoś, o kogo naprawdę pytasz.

Po co nam ciekawość?

Funkcja, pożytek i koszt

Funkcja

Popycha do nauki, eksploracji i kontaktu, także z tym, co nieprzyjemne.

Kiedy pomaga

Kiedy kierujesz ją na własne emocje i na drugiego człowieka zamiast na ocenianie.

Kiedy szkodzi

Kiedy zamienia się w skakanie po bodźcach albo w wypytywanie bez granic.

Jak to wygląda od środka

Wyzwalacze, ciało, zachowania, myśli

    To możliwe przykłady, nie lista obowiązkowych objawów. Podobne reakcje mogą towarzyszyć różnym emocjom i innym stanom. Zauważ, kiedy ciekawość służy nauce, a kiedy tylko ucieczce od nudy.

    Czy to na pewno ciekawość

    Podobne doświadczenia: emocje, stany i procesy

    Ciekawość, niepokój czy szukanie kontroli?

    Te opisy pomagają się orientować, nie rozstrzygają diagnozy. Kilka emocji może występować jednocześnie, a pojedyncza reakcja lub zachowanie nie wystarcza do ich odróżnienia.

    Niepokój→ Sprawdzanie, żeby wiedzieć, jest ciekawością. Sprawdzanie, żeby się uspokoić, jest lękiem i ma inną dynamikę: ulga trwa chwilę, a potrzeba wraca.Poznasz po tym, czy po znalezieniu informacji temat się zamyka. Ekscytacja→ Ekscytacja chce zdobyć, ciekawość chce zrozumieć. Dlatego ciekawość wytrzymuje brak nagrody dłużej.Poznasz po tym, czy interesuje Cię wynik, czy mechanizm. Zaskoczenie→ Zaskoczenie jest odruchem trwającym sekundy. Ciekawość zostaje po nim, jeśli sytuacja nie okazała się zagrożeniem.Poznasz po tym, czy chcesz zostać, czy odejść. Troska i empatia→ Pytania mogą wynikać z ciekawości i troski jednocześnie. Troska nie kasuje potrzeb drugiej osoby; pytaj z uwzględnieniem jej zgody i gotowości do rozmowy.Poznasz po tym, po co Ci ta odpowiedź. Ruminacje→ Ciągłe analizowanie „dlaczego tak się stało” wygląda jak ciekawość, ale nie przynosi nowych informacji, tylko utrzymuje napięcie.Poznasz po tym, że myślisz to samo po raz dziesiąty. Potrzeba kontroli→ Zbieranie wiedzy o wszystkich możliwych scenariuszach daje poczucie panowania nad przyszłością. To lęk, który podaje się za rzetelność.Poznasz po tym, że decyzji nadal nie ma, a informacji jest coraz więcej.

    Uważność jest ciekawością wobec tego, co jest

    Teoria, która coś zmienia w praktyce

    Badania nad ciekawością opisują ją jako gotowość do wchodzenia w nowe i niepewne sytuacje oraz jako źródło uczenia się i satysfakcji z życia. Luka w wiedzy działa jak apetyt: jest przyjemnie napięta i domaga się domknięcia.

    Ciekawość może pomagać w praktykowaniu umiejętności Nie oceniaj, ale nie jest jej synonimem. Możesz kierować ją na własne doświadczenie: co dokładnie czujesz, jakie sygnały zauważasz w ciele i co poprzedziło tę emocję (Linehan, 2015).

    Jak ją regulować

    Kliknij metodę, zobaczysz kroki

    • Zauważ ocenę: leniwy, głupi, beznadziejny.
    • Zamień ją na pytanie: co takiego się tu dzieje?
    • Opisz fakty, zanim wyciągniesz wniosek.
    • Nazwij emocję i znajdź ją w ciele.
    • Sprawdź, co ją poprzedziło i co ją wzmacnia.
    • Nie zmieniaj jej, tylko opisz przez minutę.
    • Wypisz wątki, które Cię ciekawią, i wybierz jeden.
    • Ustaw dwadzieścia minut tylko na niego.
    • Resztę zapisz na liście na później, bez otwierania.
    • Zapytaj, czy ta osoba chce o tym rozmawiać.
    • Jedno pytanie i pauza, zamiast serii.
    • Zaakceptuj odpowiedź, że nie teraz.

    To materiał psychoedukacyjny, opisuje typowe mechanizmy emocji i sposoby pracy z nimi. Nie jest diagnozą ani narzędziem do stawiania diagnozy sobie lub innym. Jeśli trudne doświadczenie utrzymuje się, nasila lub utrudnia codzienne życie, warto skontaktować się ze specjalistą. Przy silnym cierpieniu lub myślach o śmierci nie odkładaj szukania pomocy. Jeśli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, zadzwoń pod 112 albo po pogotowie pod 999. Całodobowo i bezpłatnie: Centrum Wsparcia 800 70 2222, telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111.

    Posłuchaj, zamiast czytać

    Bibliografia APA 7

    Źródła, na których opiera się ta strona

    1. Kashdan, T. B., & Silvia, P. J. (2009). Curiosity and interest. W S. J. Lopez & C. R. Snyder (red.), Oxford handbook of positive psychology (wyd. 2, s. 367–374). Oxford University Press.
    2. Loewenstein, G. (1994). The psychology of curiosity. Psychological Bulletin, 116(1), 75–98. https://doi.org/10.1037/0033-2909.116.1.75
    3. Gruber, M. J., Gelman, B. D., & Ranganath, C. (2014). States of curiosity modulate hippocampus-dependent learning. Neuron, 84(2), 486–496. https://doi.org/10.1016/j.neuron.2014.08.060
    4. Linehan, M. M. (2015). DBT skills training manual (wyd. 2). Guilford Press.
    5. Gross, J. J. (2015). Emotion regulation: Current status and future prospects. Psychological Inquiry, 26(1), 1–26. https://doi.org/10.1080/1047840X.2014.940781
    6. Barrett, L. F. (2017). How emotions are made: The secret life of the brain. Houghton Mifflin Harcourt.

    Ciekawość jest przeciwieństwem osądzania

    Dalej: Rozczarowanie→