Słownik emocji / DBT

Troska,czyliempatia zamieniona w działanie

Troska to ciepły odruch w stronę kogoś, komu jest trudno. Empatia może oznaczać współodczuwanie lub rozumienie doświadczenia drugiej osoby. Współczucie wiąże się z przejęciem jej cierpieniem i pragnieniem, żeby je złagodzić. Nie są to identyczne procesy (Singer i Klimecki, 2014).

Ta różnica ma znaczenie dla Ciebie: silne współodczuwanie może wiązać się z osobistym cierpieniem i wyczerpaniem, ale nie każda empatia prowadzi do wypalenia. Pomoc warto uzgadniać z drugą osobą i dostosować do jej potrzeb oraz możliwości. Dobra intencja nie daje automatycznie prawa do przejmowania jej decyzji.

Empatia mówi: czuję, jak Ci jest. Współczucie dodaje: i chcę, żeby było lżej.

Po co nam troska i empatia?

Funkcja, pożytek i koszt

Funkcja

Buduje więź i skłania do pomocy, dzięki której ludzie wytrzymują trudne rzeczy.

Kiedy pomaga

Kiedy pytasz, jakiej pomocy ktoś chce, i zostawiasz sobie granice.

Kiedy szkodzi

Kiedy zamienia się w ratowanie, kontrolę i życie cudzymi emocjami.

Jak to wygląda od środka

Wyzwalacze, ciało, zachowania, myśli

    To możliwe przykłady, nie test diagnozy. Troska może współwystępować z lękiem, smutkiem lub poczuciem winy. Zauważ potrzeby drugiej osoby, jej sprawczość i własne możliwości.

    Czy to na pewno troska i empatia

    Podobne doświadczenia: emocje, stany i sposoby reagowania

    Troska, lęk o kogoś czy poczucie winy?

    Te opisy pomagają się orientować, nie rozstrzygają diagnozy. Kilka emocji może występować jednocześnie, a pojedyncza myśl lub reakcja nie wystarcza do ich odróżnienia.

    Niepokój→ Troska i lęk o bliską osobę mogą występować razem. Lęk nie musi oznaczać kontrolowania, a troska nie wyklucza niepokoju. Warto sprawdzić, czy pomoc odpowiada na rzeczywistą potrzebę i uwzględnia decyzje tej osoby.To, kogo uspokaja rozmowa, nie rozstrzyga o emocji. Zapytaj, czy druga osoba chce kontaktu i jakiego wsparcia potrzebuje. Poczucie winy→ Poczucie winy może wpływać na decyzję o pomocy, ale nie wyklucza troski. Motywacje bywają mieszane. Przyjrzyj się temu, co możesz zaoferować bez pomijania własnych potrzeb.Trudność z odmową nie jest testem poczucia winy. Zauważ, czego obawiasz się przy odmowie i jakie masz teraz zasoby. Miłość→ Miłość może obejmować troskę, ale nie każda troska oznacza miłość lub bliską relację. Uczucie miłości może być nieodwzajemnione. Wzajemność dotyczy sposobu budowania relacji, nie jest warunkiem samego uczucia.To, czy ktoś pyta także o Ciebie, mówi o wzajemności kontaktu, ale samo nie potwierdza ani nie wyklucza miłości. Smutek→ Smutek może towarzyszyć trosce i współodczuwaniu czyjegoś cierpienia. Nie dowodzi braku granic. Wyczerpanie po pomaganiu warto rozpatrywać także w kontekście obciążenia, odpoczynku i dostępnego wsparcia.Samo zmęczenie po rozmowie nie rozstrzyga o emocji ani jej przyczynie. Zwróć uwagę na jego nasilenie, częstotliwość i możliwość regeneracji. Współczucie→ Współczucie obejmuje przejęcie cudzym cierpieniem i pragnienie jego złagodzenia. Nie wymaga przeżywania dokładnie tego samego bólu, ale może współwystępować ze smutkiem. Nie gwarantuje odporności na wyczerpanie (Singer i Klimecki, 2014).Możliwość powrotu do własnych spraw jest ważna, ale nie jest testem współczucia. Sprawdź także, czy oferowana pomoc jest potrzebna i możliwa dla Ciebie. Nadopiekuńczość→ Pomoc może stawać się nadopiekuńcza, gdy ogranicza samodzielność i wybór osoby, która może decydować o sobie. Zakres wsparcia zależy jednak także od wieku, zdrowia i rzeczywistych możliwości tej osoby.Pomoc bez wcześniejszej prośby nie musi być nadopiekuńcza. Ważne są zgoda, kontekst oraz to, czy respektujesz odmowę i możliwości drugiej osoby.

    Empatyczne wyczerpanie i współczucie

    Teoria, która coś zmienia w praktyce

    Badania odróżniają współodczuwanie, osobisty dyskomfort w reakcji na cudze cierpienie oraz współczucie. Osobisty dyskomfort może skłaniać do wycofania, a współczucie wiąże się z troską i motywacją do pomocy. Nie oznacza to, że empatia nieuchronnie prowadzi do wypalenia ani że współczucie zawsze poprawia samopoczucie obu osób (Singer i Klimecki, 2014).

    Jeśli chcemy autentycznie komuś współczuć, nie możemy być bezlitośni wobec siebie. W praktyce współczucia uwzględniamy także własne cierpienie, potrzeby i możliwości. Nie chodzi o obowiązek idealnego traktowania siebie, tylko o ćwiczenie tej samej życzliwości, którą chcemy dawać innym (Linehan, 2015).

    Jak ją regulować

    Kliknij metodę, zobaczysz kroki

    • Trzy opcje: obecność, konkretna pomoc, rada.
    • Nie zakładaj, że wiesz, sprawdź wprost.
    • Uszanuj odpowiedź, także odmowę.
    • Powiedz, co słyszysz, własnymi słowami.
    • Jeśli proponujesz nazwę emocji, sprawdź, czy pasuje do doświadczenia tej osoby. Spróbuj zrozumieć jej reakcję w kontekście sytuacji.
    • Nie dopisuj morału i nie porównuj z własnym przypadkiem.
    • Zauważ, co czuje Twoje ciało po takiej rozmowie.
    • Powiedz do siebie to, co powiedziałabyś przyjaciółce.
    • Zaplanuj coś dla siebie w tym samym dniu.
    • Ustal, ile czasu i energii realnie masz.
    • Powiedz, co możesz, i co jest poza Twoim zasięgiem.
    • Zostaw drugiej osobie jej część odpowiedzialności.

    To materiał psychoedukacyjny, opisuje typowe mechanizmy emocji i sposoby pracy z nimi. Nie jest diagnozą ani narzędziem do stawiania diagnozy sobie lub innym. Jeśli trudne doświadczenie utrzymuje się, nasila lub utrudnia codzienne życie, warto skontaktować się ze specjalistą. Przy silnym cierpieniu lub myślach o śmierci nie odkładaj szukania pomocy. Jeśli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, zadzwoń pod 112 albo po pogotowie pod 999. Całodobowo i bezpłatnie: Centrum Wsparcia 800 70 2222, telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111.

    Posłuchaj, zamiast czytać

    Bibliografia APA 7

    Źródła, na których opiera się ta strona

    1. Batson, C. D. (2011). Altruism in humans. Oxford University Press.
    2. Singer, T., & Klimecki, O. M. (2014). Empathy and compassion. Current Biology, 24(18), R875–R878. https://doi.org/10.1016/j.cub.2014.06.054
    3. Figley, C. R. (2002). Compassion fatigue: Psychotherapists’ chronic lack of self care. Journal of Clinical Psychology, 58(11), 1433–1441. https://doi.org/10.1002/jclp.10090
    4. Linehan, M. M. (2015). DBT skills training manual (wyd. 2). Guilford Press.
    5. Gross, J. J. (2015). Emotion regulation: Current status and future prospects. Psychological Inquiry, 26(1), 1–26. https://doi.org/10.1080/1047840X.2014.940781
    6. Barrett, L. F. (2017). How emotions are made: The secret life of the brain. Houghton Mifflin Harcourt.
    7. Compassion Institute. (b.d.). Compassion cultivation training. Program i kolejność praktyk

    Pomoc może uwzględniać także Twoje potrzeby

    Dalej: Niepokój→