Słownik emocji / DBT

Ekscytacja,czylienergia przed czymś ważnym

Ekscytacja to pobudzenie skierowane w przyszłość: ciało szykuje się na coś, co może być dobre. Ekscytacja i lęk mogą mieć podobne objawy pobudzenia; czasami różnią się głównie interpretacją.

Dlatego to samo kołatanie serca można nazwać tremą albo rozpędem. Kiedy ekscytacja rośnie bez granic, popycha do decyzji bez hamulców.

Ekscytacja to nie dowód, że decyzja jest dobra. To dowód, że coś jest dla Ciebie ważne.

Po co nam ekscytacja?

Funkcja, pożytek i koszt

Funkcja

Daje energię i skupienie na cel, dla którego warto się ruszyć z miejsca.

Kiedy pomaga

Kiedy zamieniasz ją w konkretne działanie i utrzymujesz zwykłe zasady bezpieczeństwa.

Kiedy szkodzi

Kiedy prowadzi do impulsywnych zakupów, obietnic i decyzji, których potem nie da się odkręcić.

Jak to wygląda od środka

Wyzwalacze, ciało, zachowania, myśli

    To możliwe przykłady, nie lista obowiązkowych objawów. Podobne reakcje mogą towarzyszyć różnym emocjom i innym stanom. Sprawdź, które z tych zachowań dają rozpęd, a które tylko podbijają pobudzenie.

    Czy to na pewno ekscytacja

    Podobne doświadczenia: emocje, stany i procesy

    Ekscytacja, niepokój czy pobudzenie bez kierunku?

    Te opisy pomagają się orientować, nie rozstrzygają diagnozy. Kilka emocji może występować jednocześnie, a pojedyncza reakcja lub zachowanie nie wystarcza do ich odróżnienia.

    Niepokój→ W ciele wyglądają prawie identycznie: to samo przyspieszone serce i napięcie. Różni je przewidywanie: nagroda albo kara.Poznasz po zdaniu w głowie: „nie mogę się doczekać” albo „coś pójdzie źle”. Radość→ Radość jest tu i teraz i nie musi nic osiągnąć. Ekscytacja ciągnie do przodu i bywa niecierpliwa, więc trudniej ją cieszyć.Poznasz po tym, czy przyjemność zależy od tego, co będzie. Nadzieja→ Nadzieja umie czekać spokojnie i przetrwać opóźnienie. Ekscytacja chce działać natychmiast i gaśnie, gdy trzeba czekać.Poznasz po tym, jak reagujesz na „to będzie za trzy miesiące”. Ciekawość→ Jeśli pobudzenie dotyczy poznania, a nie zdobycia, to ciekawość. Ekscytacja ma cel, ciekawość ma pytanie.Poznasz po tym, czy chcesz zrozumieć, czy mieć. Pobudzenie bez kierunku→ Po kawie, po nieprzespanej nocy i przy dużym stresie ciało jest rozpędzone bez powodu. Umysł dopisuje wtedy historię: czasem radosną, czasem katastroficzną.Poznasz po tym, że pobudzenie było przed jakąkolwiek myślą. Zakochanie→ Wczesne zauroczenie to głównie ekscytacja: nowość, niepewność i nagroda w postaci cudzej uwagi. Dlatego czuć je mocniej niż spokojną bliskość.Poznasz po tym, że najmocniej działa niepewność, nie obecność.

    Ekscytacja i lęk mają jedno ciało

    Teoria, która coś zmienia w praktyce

    Pobudzenie fizjologiczne jest w obu przypadkach podobne: przyspieszone serce, napięcie, szybszy oddech. To, czy nazwiesz je tremą, czy rozpędem, zmienia zachowanie i wynik. Badania nad przeramowaniem stresu pokazują, że zdanie mówione do siebie przed wystąpieniem realnie zmienia efekt.

    Przed zadaniem możesz spróbować nazwać pobudzenie ekscytacją zamiast traktować je wyłącznie jako lęk (Brooks, 2014). To propozycja, nie obowiązek ani gwarancja wyniku. Jeśli pobudzenie jest zbyt silne, regulowanie go także ma sens.

    Jak ją regulować

    Kliknij metodę, zobaczysz kroki

    • Nazwij, co dokładnie robi ciało, bez oceniania.
    • Powiedz do siebie: jestem podekscytowana, to energia na start.
    • Wykorzystaj tę energię w pierwszych pięciu minutach zadania.
    • Każdą większą decyzję na fali entuzjazmu odłóż o jeden dzień.
    • Zapisz plan i wróć do niego rano, na spokojnie.
    • Jeśli po dobie nadal ma sens, zrób pierwszy mały krok.
    • Zapytaj: co w tym planie jest dla mnie naprawdę ważne?
    • Wybierz jedno działanie, które służy tej wartości.
    • Odetnij trzy rzeczy, które tylko podbijają napięcie.
    • Dłuższy wydech niż wdech, sześć razy.
    • Ćwiczenie uziemiające: pięć rzeczy, które widzisz.
    • Ruch: krótki spacer zamiast kolejnej wiadomości.

    To materiał psychoedukacyjny, opisuje typowe mechanizmy emocji i sposoby pracy z nimi. Nie jest diagnozą ani narzędziem do stawiania diagnozy sobie lub innym. Jeśli trudne doświadczenie utrzymuje się, nasila lub utrudnia codzienne życie, warto skontaktować się ze specjalistą. Przy silnym cierpieniu lub myślach o śmierci nie odkładaj szukania pomocy. Jeśli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, zadzwoń pod 112 albo po pogotowie pod 999. Całodobowo i bezpłatnie: Centrum Wsparcia 800 70 2222, telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111.

    Posłuchaj, zamiast czytać

    Bibliografia APA 7

    Źródła, na których opiera się ta strona

    1. Brooks, A. W. (2014). Get excited: Reappraising pre-performance anxiety as excitement. Journal of Experimental Psychology: General, 143(3), 1144–1158. https://doi.org/10.1037/a0035325
    2. Berridge, K. C., & Robinson, T. E. (2016). Liking, wanting, and the incentive-sensitization theory of addiction. American Psychologist, 71(8), 670–679. https://doi.org/10.1037/amp0000059
    3. Csikszentmihalyi, M. (1990). Flow: The psychology of optimal experience. Harper & Row.
    4. Linehan, M. M. (2015). DBT skills training manual (wyd. 2). Guilford Press.
    5. Gross, J. J. (2015). Emotion regulation: Current status and future prospects. Psychological Inquiry, 26(1), 1–26. https://doi.org/10.1080/1047840X.2014.940781
    6. Barrett, L. F. (2017). How emotions are made: The secret life of the brain. Houghton Mifflin Harcourt.

    Ekscytacja daje rozpęd, hamulce dokładasz Ty

    Dalej: Spokój→