Słownik emocji / DBT

Zawiść,czyliból porównania

Zawiść pojawia się, gdy ktoś ma coś, czego Ty pragniesz: sukces, wygląd, pozycję, relację, talent albo spokój. Rodzi się z porównania. Najmocniej kłuje wtedy, gdy porównujesz się z kimś podobnym do siebie, w dziedzinie, która jest dla Ciebie ważna (Smith i Kim, 2007).

Zazdrość jest inna: dotyczy relacji, którą boisz się stracić na rzecz kogoś trzeciego. Zawiść dotyczy dwóch osób: Ciebie i kogoś, kto ma coś, czego Tobie brakuje (Parrott i Smith, 1993). Obie mogą pojawić się naraz, na przykład gdy porównujesz się z rywalem.

Zawiść nie świadczy o tym, że jesteś złym człowiekiem. To bolesna informacja o tym, na czym Ci zależy. Szkodzi wtedy, gdy zaczyna kierować tym, jak traktujesz siebie albo innych.

Zawiść mówi: chcę tego, co masz. Pod spodem często pyta: czy ja wystarczam?

Po co nam zawiść?

Funkcja, pożytek i koszt

Funkcja

Pokazuje, na czym Ci zależy, i zwraca uwagę na różnicę między Tobą a osobą, z którą się porównujesz. Nie mówi jednak, że ta osoba jest więcej warta niż Ty ani że na swoje dobro nie zasłużyła.

Kiedy pomaga

Kiedy zamieniasz ją w kierunek dla siebie: nazywasz, czego naprawdę chcesz, i robisz pierwszy mały krok we własnym życiu, zamiast mierzyć się cudzą miarą.

Kiedy szkodzi

Kiedy prowadzi do umniejszania cudzych osiągnięć, plotek, chłodu albo ciągłej krytyki siebie. Częsta, silna zawiść wiąże się w badaniach z niższym zadowoleniem z życia, gorszym nastrojem i większą wrogością wobec innych (Smith i Kim, 2007).

Jak to wygląda od środka

Wyzwalacze, ciało, zachowania, myśli

    Zatrzymaj się przy dwóch ostatnich myślach. Jeśli po cudzej wygranej najwięcej myślisz o sobie, pod zawiścią może być wstyd.

    Czy to na pewno zawiść

    Sześć emocji o podobnym wyrazie w ciele, ale innej treści

    Zawiść, zazdrość czy wstyd?

    Te doświadczenia mogą występować razem. Przeczytaj różnice i sprawdź, co pasuje do Twojej sytuacji. To wskazówki do refleksji, nie test rozpoznawania emocji.

    Zazdrość→ Zazdrość dotyczy relacji, którą możesz stracić. Zawiść dotyczy dobra, którego nie masz, a ktoś ma. Pierwsza boi się utraty, druga porównuje.Sprawdź: chcesz kogoś zatrzymać czy chcesz coś mieć? Wstyd→ Zawiść często stoi na wstydzie: boli nie sam cudzy sukces, tylko to, kim się przy nim czujesz. Dlatego najmocniej kłuje w dziedzinie, w której sama chciałaś być dobra.Sprawdź, czy myśl dotyczy tej osoby, czy Ciebie. Złość→ Złość pojawia się, gdy ktoś przekroczył granicę albo potraktował Cię niesprawiedliwie. Jeśli ktoś dostał coś dzięki nieuczciwej przewadze, Twoja reakcja może być złością na niesprawiedliwość.Sprawdź: umiesz wskazać konkretną niesprawiedliwość, czy boli sama różnica? Rozczarowanie→ Porównanie z kimś bywa rozczarowaniem własnym życiem, a nie pretensją do tej osoby. Wtedy zawiść jest informacją, czego Ci brakuje.Sprawdź, czego się spodziewałaś po sobie i swoim życiu.
    Podziw Podziw też pojawia się wobec czyjegoś osiągnięcia, ale nie boli. Zamiast porównywania z sobą jest ciekawość i chęć uczenia się.Sprawdź: chcesz się od tej osoby czegoś nauczyć, czy wolałabyś, żeby tego nie miała?
    Duma→ Sukces bliskiej osoby w dziedzinie, która nie jest dla Ciebie ważna, może dawać dumę z niej. Ten sam sukces w dziedzinie, na której opierasz poczucie własnej wartości, częściej budzi zawiść (Tesser, 1988).Sprawdź, jak ważna jest dla Ciebie ta dziedzina.

    Zawiść a zazdrość, dwie różne mapy

    Teoria, która coś zmienia w praktyce

    Zawiść jest parą: ja i ktoś, kto ma coś, czego ja pragnę. Zazdrość jest trójkątem: ja, osoba ważna i rywal. Ludzie przeżywają je inaczej. W zawiści przeważa poczucie niższości, tęsknota za tym, czego brakuje, i niezadowolenie z siebie. W zazdrości przeważa lęk przed utratą, nieufność i złość z powodu zdrady (Parrott i Smith, 1993).

    Model Abrahama Tessera wyjaśnia, kiedy cudzy sukces boli. Liczą się dwie rzeczy: jak bliska jest Ci ta osoba i jak ważna jest dla Ciebie dziedzina. Sukces bliskiej osoby w mało ważnej dla Ciebie dziedzinie może cieszyć. Ten sam sukces w dziedzinie, na której opierasz samoocenę, częściej wywołuje zawiść (Tesser, 1988; Tesser i Collins, 1988).

    To rozróżnienie zmienia praktykę. Z zazdrością pracuje się na bezpieczeństwie w relacji i jasnych umowach. Z zawiścią pracuje się na własnych wartościach: co dokładnie chcę mieć i jaki jest pierwszy krok w moim życiu.

    Jak ją regulować

    Kliknij metodę, zobaczysz kroki

    • Dokończ zdanie: zazdroszczę jej tego, że…
    • Zapisz to jednym zdaniem, bez oceniania siebie.
    • Sprawdź, czy chodzi o samą rzecz, czy o to, co by dla Ciebie znaczyła.
    • Zapisz, co naprawdę wiesz o życiu tej osoby, a co dopowiadasz.
    • Zauważ, że porównujesz swoje zaplecze z cudzą wystawą.
    • Zapytaj: co powiedziałabym przyjaciółce o tych samych faktach?
    • Sprawdź, czy to Twoja wartość, czy cudzy standard.
    • Wybierz jeden najmniejszy krok w tę stronę na ten tydzień.
    • Jeśli to nie jest w Twoim zasięgu, nazwij potrzebę, która za tym stoi, i poszukaj innego sposobu, by o nią zadbać.
    • Na tydzień ogranicz przeglądanie profili, które najmocniej uruchamiają porównania.
    • Zamiast umniejszać czyjś sukces, powiedz jedno życzliwe zdanie albo po prostu go nie komentuj.
    • Potraktuj siebie łagodnie: zawiść boli, a krytykowanie się za nią dokłada wstydu.

    To materiał psychoedukacyjny, opisuje typowe mechanizmy emocji i sposoby pracy z nimi. Nie jest diagnozą ani narzędziem do stawiania diagnozy sobie lub innym. Jeśli emocja utrzymuje się tygodniami, odbiera Ci funkcjonowanie albo pojawiają się myśli o śmierci, warto skontaktować się ze specjalistą. Jeśli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, zadzwoń pod 112 albo po pogotowie pod 999. Całodobowo i bezpłatnie: Centrum Wsparcia 800 70 2222, telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111.

    Posłuchaj, zamiast czytać

    Nagrania z mojej playlisty, dobrane do tej emocji. Część tych ćwiczeń łatwiej przejść z głosem w słuchawkach.

    Cała playlista medytacji na Spotify

    Bibliografia APA 7

    Źródła, na których opiera się ta strona

    1. Linehan, M. M. (2015). DBT skills training manual (wyd. 2). Guilford Press.
    2. Parrott, W. G., & Smith, R. H. (1993). Distinguishing the experiences of envy and jealousy. Journal of Personality and Social Psychology, 64(6), 906–920. https://doi.org/10.1037/0022-3514.64.6.906
    3. Smith, R. H., & Kim, S. H. (2007). Comprehending envy. Psychological Bulletin, 133(1), 46–64. https://doi.org/10.1037/0033-2909.133.1.46
    4. Tesser, A. (1988). Toward a self-evaluation maintenance model of social behavior. W L. Berkowitz (Red.), Advances in experimental social psychology (T. 21, s. 181–227). Academic Press. https://doi.org/10.1016/S0065-2601(08)60227-0
    5. Tesser, A., & Collins, J. E. (1988). Emotion in social reflection and comparison situations: Intuitive, systematic, and exploratory approaches. Journal of Personality and Social Psychology, 55(5), 695–709. https://doi.org/10.1037/0022-3514.55.5.695

    Zawiść pokazuje, na czym Ci zależy

    Dalej: Zazdrość→