Słownik emocji / DBT

Radość,czylisygnał, że coś jest dla Ciebie dobre

Radość pojawia się zwykle wtedy, gdy dzieje się coś zgodnego z tym, na czym Ci zależy, albo gdy jesteś tego blisko: dobra wiadomość, bliskość, zabawa, sukces, chwila bez presji. Ma w sobie lekkość i ciągnie w stronę kontaktu, ciekawości i próbowania nowych rzeczy.

Według teorii poszerzania i budowania Fredrickson (2001) radość tworzy impuls do zabawy, przekraczania własnych granic i kreatywności. Takie doświadczenia z czasem budują zasoby: społeczne, intelektualne i psychiczne. Radość to nie to samo co szczęście. Pierwsza jest chwilowa, drugie to dłuższa ocena życia.

Radość bywa trudna do przyjęcia. Część osób osłabia dobre chwile myślami: to nie potrwa albo nie zasługuję. Inne wierzą, że po radości przyjdzie coś złego (Gilbert i in., 2012; Joshanloo, 2013).

Radość nie jest nagrodą, którą trzeba zasłużyć. Jest informacją.

Po co nam radość?

Funkcja, pożytek i koszt

Funkcja

Sygnalizuje, że coś jest dla Ciebie dobre, i zachęca do zbliżenia się, zabawy i odkrywania. Nie dowodzi jednak, że sytuacja jest bezpieczna ani że decyzja, którą właśnie podejmujesz, jest rozsądna.

Kiedy pomaga

Kiedy możesz ją poczuć, zatrzymać się przy niej i podzielić się nią z kimś. Dobre chwile budują zasoby, z których korzystasz później, także w trudniejszych okresach (Fredrickson, 2001).

Kiedy szkodzi

Kiedy tłumisz ją z obawy, że zaraz coś się zepsuje. Kiedy zamienia się w obowiązek bycia szczęśliwą i zagłusza inne uczucia. Kiedy jest tak silna i długotrwała, że zaczyna prowadzić Cię do pochopnych decyzji.

Jak to wygląda od środka

Wyzwalacze, ciało, zachowania, myśli

    To możliwe przykłady, nie lista obowiązkowych objawów. Podobne reakcje mogą towarzyszyć różnym emocjom i innym stanom. Zauważ, co robisz tuż po radości. Jeśli od razu szukasz tego, co może pójść źle, to ważna informacja.

    Czy to na pewno radość

    Siedem doświadczeń, które mogą się ze sobą mieszać

    Radość, zadowolenie czy ulga?

    Te doświadczenia mogą współwystępować. Przeczytaj różnice i sprawdź, co pasuje do Twojej sytuacji. To wskazówki do refleksji, nie test rozpoznawania emocji.

    Zadowolenie Zadowolenie jest spokojniejsze i cichsze niż radość, bez wyraźnego impulsu do działania. Fredrickson (2001) opisuje je jako odrębną emocję pozytywną.Sam poziom energii nie rozstrzyga, co czujesz.
    Duma→ Duma dotyczy własnego osiągnięcia i jego oceny. Radość może pojawić się bez żadnej Twojej zasługi.Sprawdź: cieszysz się, że coś się stało, czy że Ty to zrobiłaś? Ekscytacja→ Ekscytacja to wysokie pobudzenie połączone z oczekiwaniem czegoś dobrego. W ciele bywa trudna do odróżnienia od lęku.Szybkie bicie serca niczego nie rozstrzyga. Sprawdź, czy towarzyszy mu ciekawość, czy poczucie zagrożenia. Ulga→ Ulga pojawia się, gdy ustępuje napięcie lub zagrożenie. Radość nie wymaga wcześniejszej trudności.Sprawdź: dobre uczucie przyszło, bo coś minęło, czy dlatego, że coś się pojawiło?
    Szczęście Szczęście to dłuższa ocena życia, a radość jest pojedynczym, krótkim przeżyciem. Radość może pojawić się także w trudnym okresie życia.Jedna dobra chwila nie przesądza o ocenie całego życia, i odwrotnie.
    Wdzięczność→ Wdzięczność jest skierowana na kogoś lub coś jako źródło dobra. Może towarzyszyć radości, ale nie musi.Sprawdź: czujesz się obdarowana, czy po prostu zadowolona?
    Euforia Euforia to bardzo silne, trwałe podniesienie nastroju, często z wyraźnie mniejszą potrzebą snu i przyspieszonymi myślami. Może być objawem stanów wymagających konsultacji, a nie zwykłą radością.Jeśli taki stan utrzymuje się i niewiele śpisz, skontaktuj się ze specjalistą.

    Teoria poszerzania i budowania Fredrickson

    Teoria, która coś zmienia w praktyce

    Barbara Fredrickson opisała, że emocje pozytywne, w tym radość, zadowolenie, zainteresowanie i miłość, poszerzają chwilowy repertuar myśli i działań oraz budują trwałe zasoby (Fredrickson, 2001). Radość daje impuls do zabawy, eksplorowania i twórczości. Zasoby, które w ten sposób powstają, zostają z Tobą także wtedy, gdy emocja już minęła.

    Ma to znaczenie praktyczne. Skoro dobre chwile coś budują, to ich zauważanie nie jest luksusem ani naiwnością. Z tego wynika też coś mniej oczywistego. Osłabianie pozytywnych doświadczeń, na przykład myślą: to i tak nie potrwa, jest czynnikiem ryzyka rozwoju depresji (Bean i in., 2022).

    Strach przed szczęściem to przekonanie, że doświadczanie radości prowadzi do złych skutków (Gilbert i in., 2012; Joshanloo, 2013). To nie jest diagnoza, tylko opisany wzorzec myślenia, który można rozpoznać i w którym można pracować nad zmianą. Praca polega na tym, żeby umieć znieść radość razem z czujnością, a nie od razu ją gasić.

    Jak ją pielęgnować

    Kliknij metodę, zobaczysz kroki

    • Zatrzymaj się na kilka oddechów, kiedy poczujesz coś dobrego.
    • Nazwij, co dokładnie jest w tej chwili dobre.
    • Opowiedz o niej komuś albo zapisz jedno zdanie.
    • Wybierz na dziś jedną przyjemną rzecz, nawet małą.
    • Zaplanuj też coś, co jest zgodne z Twoimi wartościami i da Ci poczucie sensu.
    • Rób to uważnie, z uwagą na to, co czujesz.
    • Nazwij oba uczucia: czuję radość i czuję czujność.
    • Nie musisz uciszać żadnego z nich.
    • Sprawdź, czy obawa ma oparcie w faktach, zanim zepsujesz sobie chwilę.
    • Odłóż duże decyzje (finanse, relacje, rezygnacje) na kilka dni.
    • Zadbaj o sen i poproś zaufaną osobę o spojrzenie z zewnątrz.
    • Jeśli podwyższony nastrój się utrzymuje, a snu potrzebujesz bardzo mało, skontaktuj się ze specjalistą.

    To materiał psychoedukacyjny, opisuje typowe mechanizmy emocji i sposoby pracy z nimi. Nie jest diagnozą ani narzędziem do stawiania diagnozy sobie lub innym. Jeśli trudne doświadczenie utrzymuje się, nasila lub utrudnia codzienne życie, warto skontaktować się ze specjalistą. Przy silnym cierpieniu lub myślach o śmierci nie odkładaj szukania pomocy. Jeśli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, zadzwoń pod 112 albo po pogotowie pod 999. Całodobowo i bezpłatnie: Centrum Wsparcia 800 70 2222, telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111.

    Posłuchaj, zamiast czytać

    Bibliografia APA 7

    Źródła, na których opiera się ta strona

    1. Bean, C. A. L., Summers, C. B., & Ciesla, J. A. (2022). Dampening of positive affect and depression: A meta-analysis of cross-sectional and longitudinal relationships. Behaviour Research and Therapy, 156, 104153. https://doi.org/10.1016/j.brat.2022.104153
    2. Fredrickson, B. L. (2001). The role of positive emotions in positive psychology: The broaden-and-build theory of positive emotions. American Psychologist, 56(3), 218-226. https://doi.org/10.1037/0003-066X.56.3.218
    3. Gilbert, P., McEwan, K., Gibbons, L., Chotai, S., Duarte, J., & Matos, M. (2012). Fears of compassion and happiness in relation to alexithymia, mindfulness, and self-criticism. Psychology and Psychotherapy: Theory, Research and Practice, 85(4), 374-390. https://doi.org/10.1111/j.2044-8341.2011.02046.x
    4. Joshanloo, M. (2013). The influence of fear of happiness beliefs on responses to the Satisfaction With Life Scale. Personality and Individual Differences, 54(5), 647-651. https://doi.org/10.1016/j.paid.2012.11.011
    5. Linehan, M. M. (2015). DBT skills training manual (wyd. 2). Guilford Press.

    Dobre chwile coś budują, warto je zauważać

    Dalej: Duma→