Słownik emocji / DBT

Przytłoczenie, czyli gdy wszystkiego jest za dużo naraz

Przytłoczenie to poczucie, że wymagania przerosły Twoje siły. Zadań, bodźców, spraw i emocji jest więcej, niż możesz w tej chwili unieść. Badacze stresu opisują to jako ocenę, że wymagania sytuacji przekraczają zasoby, którymi dysponujesz (Lazarus i Folkman, 1984).

To nie dowód, że sobie nie radzisz. To sygnał, że obciążenie jest za duże albo trwa za długo. Jeśli przytłoczenie nie mija tygodniami i zabiera sen, zajrzyj do artykułu o wypaleniu i porozmawiaj ze specjalistą.

Nie musisz unieść wszystkiego naraz. Wystarczy następny mały krok.

Po co nam przytłoczenie?

Funkcja, pożytek i koszt

Funkcja

Zatrzymuje Cię, zanim się przeciążysz. Mówi: za dużo, zmień coś. Według teorii zachowania zasobów stres rośnie, gdy tracimy siły szybciej, niż je odzyskujemy (Hobfoll, 1989).

Kiedy pomaga

Kiedy skłania do odpuszczenia, poproszenia o pomoc i rozwiązywania problemu krok po kroku.

Kiedy szkodzi

Kiedy paraliżuje i odkładasz wszystko, a lista rośnie. Albo kiedy uciekasz w przewijanie telefonu, które daje ulgę na chwilę, a stres zostaje.

Jak to wygląda od środka

Wyzwalacze, ciało, zachowania, myśli

    To przykłady, nie test. Przytłoczenie często napędzają przekonania z ostatniej kolumny, zwłaszcza to, że wszystko musi być idealne.

    Czy to na pewno przytłoczenie

    Podobne przeżycia mogą się ze sobą mieszać

    Przytłoczenie, stres czy bezsilność?

    Te różnice pomagają nazwać doświadczenie, ale nie tworzą sztywnych granic. Możesz odczuwać kilka z tych przeżyć jednocześnie.

    Wymagania, zasoby i ocena

    Teoria, która coś zmienia w praktyce

    Według modelu Lazarusa i Folkman najpierw oceniamy, czy sytuacja jest dla nas ważna i groźna, a potem, czy mamy siły i sposoby, żeby sobie z nią poradzić. Przytłoczenie pojawia się, gdy ta druga ocena wypada na minus (Lazarus i Folkman, 1984).

    Teoria zachowania zasobów dodaje, że siły to nie tylko energia. To też czas, sen, pieniądze i wsparcie bliskich. Gdy tracimy je szybciej, niż odzyskujemy, stres się nakręca (Hobfoll, 1989). Dlatego oprócz radzenia sobie ze stresem warto chronić to, co Cię odbudowuje.

    Jak je regulować

    Kliknij metodę, zobaczysz kroki

    • Zapisz na kartce wszystko, co Cię przytłacza, bez porządku.
    • Przy każdej sprawie zaznacz: pilne, ważne, może poczekać, nie moje.
    • Wybierz jedną rzecz na dziś. Resztę zostaw na kartce, nie w głowie.
    • Weź jedno zadanie i podziel je na kroki, które zajmą po 5 do 10 minut.
    • Zrób tylko pierwszy krok. Potem zdecyduj, czy robisz następny.
    • Odhaczaj zrobione kroki. To pokazuje, że coś się rusza.
    • Gdy napięcie jest bardzo wysokie, najpierw je obniż: szybki marsz, kilka minut wolnego oddechu albo zimna woda na twarz.
    • To umiejętność TIPP z DBT (Linehan, 2015). Przy chorobach serca zapytaj lekarza, zanim użyjesz zimnej wody.
    • Dopiero potem wróć do listy. Przy wysokim napięciu trudno planować.
    • Sprawdź, co możesz oddać, przesunąć albo zrobić gorzej, ale wystarczająco.
    • Poproś konkretnie, na przykład: czy możesz dziś odebrać dzieci?
    • Zadbaj o podstawy: sen, jedzenie, przerwy. To umiejętność PLEASE z DBT (Linehan, 2015).

    To materiał psychoedukacyjny, opisuje typowe mechanizmy emocji i sposoby pracy z nimi. Nie jest diagnozą ani narzędziem do stawiania diagnozy sobie lub innym. Jeśli trudne doświadczenie utrzymuje się, nasila lub utrudnia codzienne życie, warto skontaktować się ze specjalistą. Przy silnym cierpieniu lub myślach o śmierci nie odkładaj szukania pomocy. Jeśli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, zadzwoń pod 112 albo po pogotowie pod 999. Całodobowo i bezpłatnie: Centrum Wsparcia 800 70 2222, telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111.

    Posłuchaj, zamiast czytać

    Bibliografia APA 7

    Źródła, na których opiera się ta strona

    1. Hobfoll, S. E. (1989). Conservation of resources: A new attempt at conceptualizing stress. American Psychologist, 44 (3), 513–524. https://doi.org/10.1037/0003-066X.44.3.513
    2. Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping . Springer.
    3. Linehan, M. M. (2015). DBT skills training manual (wyd. 2). Guilford Press.

    Nie musisz unieść wszystkiego naraz

    Dalej: Bezsilność →