Słownik emocji / DBT

Upokorzenie, czyli gdy ktoś odbiera Ci godność

Upokorzenie to bolesne poczucie, że ktoś Cię poniżył, ośmieszył albo potraktował jak kogoś gorszego. Często dzieje się przy świadkach. W badaniu upokorzenie okazało się przeżyciem bardziej intensywnym niż szczęście i złość (Otten i Jonas, 2014).

Od wstydu różni się tym, że zwykle czujesz: nie zasłużyłam na to. Jeśli ktoś upokarza Cię regularnie, w związku, w rodzinie albo w pracy, to może być przemoc psychiczna. Masz prawo szukać pomocy.

Upokorzenie mówi więcej o tym, kto upokarza, niż o Tobie.

Po co nam upokorzenie?

Funkcja, pożytek i koszt

Funkcja

Alarmuje, że ktoś narusza Twoją godność i miejsce wśród ludzi. Mobilizuje do obrony, wycofania się albo szukania sprzymierzeńców.

Kiedy pomaga

Kiedy pomaga nazwać krzywdę, postawić granicę albo odejść z relacji, w której jesteś poniżana.

Kiedy szkodzi

Kiedy zostaje w Tobie jako przekonanie, że jesteś gorsza. Może zostawić długi ślad: lęk przed kolejnym upokorzeniem, urazę i złość (Hartling i Luchetta, 1999).

Jak to wygląda od środka

Wyzwalacze, ciało, zachowania, myśli

    To przykłady, nie test. Trzecia i czwarta myśl to już ocena siebie. Zamarcie w chwili upokorzenia to częsta reakcja, nie dowód słabości.

    Czy to na pewno upokorzenie

    Podobne przeżycia mogą się ze sobą mieszać

    Godność, świadkowie i ślad

    Teoria, która coś zmienia w praktyce

    Hartling i Luchetta opisali upokorzenie jako głęboko przykre uczucie, że jest się niesprawiedliwie poniżanym, ośmieszanym albo pomniejszanym. Stworzyli kwestionariusz, który mierzy osobno upokorzenia z przeszłości i lęk przed kolejnymi (Hartling i Luchetta, 1999).

    W badaniu z pomiarem EEG wyobrażanie sobie upokarzających sytuacji wywoływało silniejsze reakcje mózgu niż szczęście i złość. Autorzy uznali upokorzenie za wyjątkowo intensywne przeżycie (Otten i Jonas, 2014). Nie przesadzasz więc, że tak boli. Zajrzyj też do artykułu o sarkazmie i nękaniu.

    Upokorzenie może pójść w dwie strony. Łączy oburzenie na czyjąś niesprawiedliwość, jak w złości, z bezsilnością, jak we wstydzie (Leidner i in., 2012). Jeśli przeważa bezsilność, częściej pojawia się wycofanie albo bezwład. W badaniach osoby upokorzone rzadziej podejmowały działanie i mniej zbliżały się do grupy (Ginges i Atran, 2008; Mann i in., 2016).

    Jeśli przeważa ocena, że to było niesprawiedliwe, i jest poczucie wpływu, może pojawić się złość albo chęć zemsty. Badacze zauważają, że połączenie upokorzenia i złości może popychać do działania przeciw sprawcy (Veldhuis i in., 2014). To rozwidlenie jest modelem, a nie prawem. U jednej osoby obie drogi mogą się mieszać.

    Jak je regulować

    Kliknij metodę, zobaczysz kroki

    • Powiedz sobie: to było upokarzające. Ma prawo boleć.
    • Nie umniejszaj, nawet jeśli ktoś mówi, że to był tylko żart.
    • Upokorzenie mówi o zachowaniu tej osoby, nie o Twojej wartości.
    • Wybierz osobę, która Cię wysłucha bez oceniania.
    • Opowiedz, co się stało i jak się z tym czujesz.
    • Upokorzenie karmi się milczeniem i ukrywaniem.
    • Połóż dłoń na sercu i powiedz sobie to, co powiedziałabyś przyjaciółce.
    • Zauważ myśli typu jestem nikim i nazwij je: to myśl, nie fakt.
    • Więcej o tym w artykule o samowspółczuciu i pewności siebie.
    • Jeśli upokorzenie się powtarza, zapisuj daty i sytuacje.
    • Powiedz wprost, czego nie akceptujesz, jeśli to bezpieczne.
    • Jeśli to przemoc, szukaj wsparcia, na przykład w Niebieskiej Linii: 800 120 002.

    To materiał psychoedukacyjny, opisuje typowe mechanizmy emocji i sposoby pracy z nimi. Nie jest diagnozą ani narzędziem do stawiania diagnozy sobie lub innym. Jeśli trudne doświadczenie utrzymuje się, nasila lub utrudnia codzienne życie, warto skontaktować się ze specjalistą. Przy silnym cierpieniu lub myślach o śmierci nie odkładaj szukania pomocy. Jeśli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, zadzwoń pod 112 albo po pogotowie pod 999. Całodobowo i bezpłatnie: Centrum Wsparcia 800 70 2222, telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111.

    Bibliografia APA 7

    Źródła, na których opiera się ta strona

    1. Ginges, J., & Atran, S. (2008). Humiliation and the inertia effect: Implications for understanding violence and compromise in intractable intergroup conflicts. Journal of Cognition and Culture, 8 (3–4), 281–294. https://doi.org/10.1163/156853708X358182
    2. Hartling, L. M., & Luchetta, T. (1999). Humiliation: Assessing the impact of derision, degradation, and debasement. Journal of Primary Prevention, 19 (4), 259–278. https://doi.org/10.1023/A:1022622422521
    3. Leidner, B., Sheikh, H., & Ginges, J. (2012). Affective dimensions of intergroup humiliation. PLoS ONE, 7 (9), e46375. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0046375
    4. Mann, L., Feddes, A. R., Doosje, B., & Fischer, A. H. (2016). Withdraw or affiliate? The role of humiliation during initiation rituals. Cognition and Emotion, 30 (1), 80–100. https://doi.org/10.1080/02699931.2015.1050358
    5. Otten, M., & Jonas, K. J. (2014). Humiliation as an intense emotional experience: Evidence from the electro-encephalogram. Social Neuroscience, 9 (1), 23–35. https://doi.org/10.1080/17470919.2013.855660
    6. Veldhuis, T. M., Gordijn, E. H., Veenstra, R., & Lindenberg, S. (2014). Vicarious group-based rejection: Creating a potentially dangerous mix of humiliation, powerlessness, and anger. PLoS ONE, 9 (4), e95421. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0095421

    Upokorzenie nie odbiera Ci wartości

    Dalej: Pogarda →