Słownik emocji / DBT

Zakłopotanie, czyli chwila, w której chcesz zapaść się pod ziemię

Zakłopotanie pojawia się po drobnej wpadce przy innych: potknięciu, przejęzyczeniu, pomyleniu imienia. Jest krótkie i dotyczy sytuacji, nie Twojej wartości. Badania odróżniają je od wstydu i poczucia winy: jest lżejsze, bardziej zaskakujące i częściej kończy się śmiechem (Tangney i in., 1996).

Rumieniec, spuszczony wzrok i nerwowy uśmiech to sygnał dla innych: wiem, że coś poszło nie tak. Ludzie zwykle reagują na niego życzliwością (Keltner i Buswell, 1997). Jeśli jednak boisz się takich chwil tak bardzo, że unikasz ludzi, zajrzyj do artykułu o lęku społecznym.

Wpadka trwa sekundę. Inni pamiętają ją krócej, niż myślisz.

Po co nam zakłopotanie?

Funkcja, pożytek i koszt

Funkcja

Naprawia relacje po drobnym naruszeniu zasad. Pokazuje innym, że zależy Ci na ich opinii, więc łatwiej Ci wybaczają (Keltner i Buswell, 1997).

Kiedy pomaga

Kiedy kończy się uśmiechem, krótkim przepraszam i powrotem do rozmowy.

Kiedy szkodzi

Kiedy zamienia się w samokrytykę, godzinami odtwarzasz wpadkę albo unikasz sytuacji, w których mogłaby się powtórzyć.

Jak to wygląda od środka

Wyzwalacze, ciało, zachowania, myśli

    To przykłady, nie test. Druga i czwarta myśl to efekt reflektora: przeceniamy, jak bardzo inni zauważają nasze wpadki (Gilovich i in., 2000). Ostatnia to już ocena siebie, bliżej wstydu.

    Czy to na pewno zakłopotanie

    Podobne przeżycia mogą się ze sobą mieszać

    Rumieniec, który łagodzi

    Teoria, która coś zmienia w praktyce

    Keltner i Buswell przejrzeli badania nad zakłopotaniem i opisali jego funkcję jako łagodzącą. Rumieniec, spuszczony wzrok i uśmiech pokazują innym, że znasz zasady i Ci zależy. W odpowiedzi ludzie częściej okazują sympatię i wybaczają (Keltner i Buswell, 1997).

    Badania nad efektem reflektora pokazały, że przeceniamy, jak bardzo inni zauważają nasz wygląd i wpadki. Studenci w krępującej koszulce szacowali, że zauważy ją około połowa osób w sali. Zauważyła mniej więcej jedna czwarta (Gilovich i in., 2000). Pomaga tu nieocenianie z DBT.

    Jak je regulować

    Kliknij metodę, zobaczysz kroki

    • Powiedz sobie: o, zakłopotanie. Każdemu się zdarza.
    • Jeśli pasuje, zażartuj albo powiedz krótko: ups.
    • Wróć do rozmowy. Długie tłumaczenie zwykle przedłuża zakłopotanie.
    • Zapytaj: ile osób naprawdę to zauważyło? Ile będzie o tym pamiętać jutro?
    • Przypomnij sobie cudzą wpadkę sprzed miesiąca. Pamiętasz ją?
    • Inni zajmują się głównie sobą (Gilovich i in., 2000).
    • Opisz zdarzenie faktami: wylałam kawę na spotkaniu.
    • Usuń oceny typu beznadziejna.
    • To umiejętność nieoceniania z DBT (Linehan, 2015).
    • Jeśli po wpadce zaczynasz unikać miejsca albo osób, wróć tam szybko.
    • Unikanie podtrzymuje zakłopotanie i lęk.
    • Jeśli z obawy przed oceną unikasz wielu sytuacji, porozmawiaj z terapeutką.

    To materiał psychoedukacyjny, opisuje typowe mechanizmy emocji i sposoby pracy z nimi. Nie jest diagnozą ani narzędziem do stawiania diagnozy sobie lub innym. Jeśli trudne doświadczenie utrzymuje się, nasila lub utrudnia codzienne życie, warto skontaktować się ze specjalistą. Przy silnym cierpieniu lub myślach o śmierci nie odkładaj szukania pomocy. Jeśli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, zadzwoń pod 112 albo po pogotowie pod 999. Całodobowo i bezpłatnie: Centrum Wsparcia 800 70 2222, telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111.

    Posłuchaj, zamiast czytać

    Bibliografia APA 7

    Źródła, na których opiera się ta strona

    1. Gilovich, T., Medvec, V. H., & Savitsky, K. (2000). The spotlight effect in social judgment: An egocentric bias in estimates of the salience of one’s own actions and appearance. Journal of Personality and Social Psychology, 78 (2), 211–222. https://doi.org/10.1037/0022-3514.78.2.211
    2. Keltner, D., & Buswell, B. N. (1997). Embarrassment: Its distinct form and appeasement functions. Psychological Bulletin, 122 (3), 250–270. https://doi.org/10.1037/0033-2909.122.3.250
    3. Linehan, M. M. (2015). DBT skills training manual (wyd. 2). Guilford Press.
    4. Tangney, J. P., Miller, R. S., Flicker, L., & Barlow, D. H. (1996). Are shame, guilt, and embarrassment distinct emotions? Journal of Personality and Social Psychology, 70 (6), 1256–1269. https://doi.org/10.1037/0022-3514.70.6.1256

    Wpadka trwa sekundę, Ty jesteś kimś więcej

    Dalej: Wstyd →